Wat zou het mooi zijn, mijmert Frank van Dijk, vormgever en interieurontwerper in Dokkum, als de koning het straks persoonlijk in ontvangst zou willen nemen. Als het staatshoofd op 27 april, tijdens zijn bezoek aan de stad, even halt houdt om het kakelverse portret te bekijken.
En, wie weet om er aan te voelen. Want de betekenis waaraan Van Dijk al weken werkt, is niet eendimensionaal. Het portret bestaat uit meerdere lagen acrylaat, een materiaal van hard, transparant kunststof. Daarop is in ragfijne lijnen een tekening van de vorst te zien. Omdat die lijnen uit laagjes inkt bestaan, zijn ze tastbaar.
Op het kunstwerk prijk bovenin de officiële wapenspreuk van Nederland, ‘Je maintiendrai’. In schrift, maar ook in braille. ‘Zo wordt zo’n portret voor iedereen toegankelijk,’ zegt Van Dijk. ‘Dat past bij de koning. Die staat ook toegankelijkheid uit.’
Maandagochtend liggen er op tafel bij printleverancier Probo in Dokkum verschillende kleurrijke concepten voor het aanstaande portret van de Koning, terwijl Van Dijk er tekst en uitleg over geeft.
Die plek is niet toevallig. Niet alleen zal het portret – zodra het ontwerp definitief is – hier in beperkte oplage worden vervaardigd, Probo-productontwikkelaar Talling Werkman dacht en denkt ook nadrukkelijk inhoudelijk mee, bijvoorbeeld over de materiaalkeuze. Het essentiële gegeven dat er straks reliëf in de vorstelijke betekenis zit, ontsproot aan Werkmans brein.
Maar het begon allemaal bij Van Dijk. In de zomer van 2003 bracht toenmalig koningin Beatrix een streekbezoek aan Noordoost-Friesland en in de nasleep daarvan ontwierp hij een hoofdzakelijk uit pixels opgebouwd beeld van de vorstin. ‘Destijds werkte het nog zo dat je eerst toestemming moest hebben van de Rijksvoorlichtingsdienst om het uit te mogen brengen.’ De RVD adviseerde positief. ‘Toen is dat officieel als staatsieportret opgenomen.’
In 2013, het jaar waarin Willem-Alexander koning werd, besloot Van Dijk ook hem in een staatsieportret vast te leggen. Hier had hij vooraf al geen toestemming van het RVD voor nodig. ‘Maar het moest wel aan belangrijke criteria als waardigheid en herkenbaarheid voldoen. Je mag er natuurlijk geen karikatuur van maken.’
Van beide portretten is het eerste exemplaar opgenomen in de portretgalerij van het Koninklijk Huis, in Huis ten Bosch, vertelt Van Dijk niet zonder trots.
Maar er is alweer ruim twaalf jaar gepasseerd sinds het kunstwerk van 2013 en de koning heeft zich intussen een ander imago aangemeten, inclusief baardje. En toen vorig jaar duidelijk werd dat Willem-Alexander in april zijn verjaardag in Dokkum komt vieren, wist leeftijdgenoot Van Dijk zeker dat hij een nieuw, eigentijds portret wilde maken. ‘Ik kón dit gewoon niet laten liggen.’
De Dokkumer vormgever is niet per se een Oranje-adept, bekent hij. ‘Maar ik heb altijd respect voor de manier waarop zij trouw blijven aan zichzelf, ondanks het lot dat hen is toebedeeld. En het Koninklijk Huis is een stabiele, verbindende factor. Dat spreekt mij aan.’
Voor het nieuwste portret liet Van Dijk zich inspireren door de woorden van de koning tijdens diens kersttoespraak. ‘Hij zei daarin dat we zuinig moeten zijn op wat ons verbindt. Op de democratie en onze rechtsstaat. Onze leefomgeving en onze vrijheid. En onze verantwoordelijkheid voor elkaar.’
Hij koppelde die elementen aan de oude wapenspreuk ‘Je maintiendrai’, letterlijk ‘Ik zal handhaven’. ‘Je kan het opvatten als een oproep om een samenleving te handhaven waarin we naar elkaar omkijken.’ Het brailleschrift en de tastbare lijnen getuigen daar ook van.
Van Dijk en Werkman willen met hun keuze voor kleurrijk acrylaat ook een jonger publiek aanspreken. ‘Het moet een hedendaags portret worden. Minder statig en minder statisch.’
Volgens het ontwerp ligt er een uitsnede van acrylaat in de vorm van Willem-Alexander op eenzelfde kunststofplaat in een andere kleur. Aangezien de zijkant van het materiaal de eigenschap heeft fel op te lichten, maakt dat de omtrek van het staatshoofd haast fluorescerend. Een bewuste keuze, doceert Van Dijk. ‘De koning mag best een lichtpunt zijn.’
Hoeveel exemplaren er van het uiteindelijke resultaat worden gemaakt, is nog niet duidelijk. ‘Maar het moet wel een beetje exclusief blijven.’ Staatsieportretten hangen doorgaans op officiële plekken als raadhuizen, of in de rechtbank. Van Dijk: ‘Het zou mooi zijn als daar hier en daar wat van worden vervangen.’
Dit artikel verscheen in de Leeuwarder Courant op dinsdag 13 januari 2026.
Tekst: Wieberen Elverdink
Foto’s: Marcel van Kammen
